SPORT
Strafschoppen nemen als een samurai
Een van de vernieuwingen die Van Basten in 2004 als bondscoach invoerde was het in dienst nemen van een mental coach. Hoog tijd zou je zeggen, maar de mental coach is alweer weg. Toch is het probleem niet opgelost. Een 17de eeuwse mental coach geeft raad.
Vooral het regelmatig missen van beslissende strafschoppen door Oranje-spelers blijft een heikel punt. Dus niet het nemen van strafschoppen op zich; qua traptechniek behoren de Nederlandse spelers tot de beste ter wereld. Strafschoppen worden dan ook op de training zelden geoefend. Het is duidelijk een mentaal probleem. Het lukt de spelers op cruciale momenten niet om een 'lege' geest te krijgen, om de geest bij het hier en nu te houden en niet bij wat er allemaal zou kunnen gebeuren als... Maar hoe lukt je dat wel?
Penalties en de weg van de samurai
We vragen het de de grootste zwaardvechter die Japan heeft voortgebracht, de samurai Miyamoto Musashi (ca. 1584–1645). Zijn eerste advies is als psychologisch advies wellicht verrassend: alleen door lang te oefenen ontwikkel je de juiste geestesgesteldheid. Oefening vormt de voorwaarde om tot beheersing van het lichaam te komen en zo de ander te overheersen. Net zo lang tot er spontane kennis en beweging ontstaat in elke situatie. Het eerste advies aan van Basten is dus om juist wel weer op strafschoppen te gaan oefenen.
Naast het oefenen van de technische vaardigheid leert Musashi je de juiste mentale instelling te ontwikkelen door:
- de eigen mentale onrust te leren kalmeren
- te oefenen zonder doel te willen treffen
- het ontwikkelen van een egoloze staat
- strijd aan te gaan met het innerlijk temidden van dagelijkse dingen
- oefenen in alledaagse dingen: brood eten, zitten, lopen...
- het bewustzijn bevrijden van beperkingen
- oog krijgen voor het juiste moment
- het behouden van de geest van de beginner
- de principes onderzoeken voor een standvastige geest
Opnieuw is er werk aan de winkel voor de bondscoach. Met name het ontwikkelen van een egoloze staat zal voor onze stervoetballers een behoorlijk obstakel kunnen blijken te zijn.
Musashi vervolgt met het advies om je 'strijdhouding' tot een dagelijkse te houding maken:
- vastberaden en kalm
- een blik waarin mentaal overwicht wordt weerspiegeld
- niet roekeloos worden
- de toestand van de geest niet laten blijken
- schouders ontspannen
- knieën tot in tenen krachtig zijn
- onderbuik in de juiste spanning
- ogen geloken
- nek recht.
Het is duidelijk dat verschillende spelers wat deze punten betreft al vergevorderd zijn.
Penalties en het pad van Zen
De principes van Musashi, die ontleend zijn De weg van de Samurai , zijn op hun beurt weer gebaseerd op de Zen-leer. De Samurai omarmden Zen in Japan, omdat het goed paste bij hun levensstijl. Zen versterkt de alertheid en waardeert eenvoud en soberheid. Zen is een strategie om ons bewustzijn te bevrijden van beperkingen en lasten temidden van dagelijkse beslommeringen.
Zouden voetballers dan gebaat zijn bij Zen-meditatie voorafgaand aan wedstijden? Een bekende anekdote vertelt van een Zen-theemeester die tegen zijn wil moet duelleren met een zwaardvechter. Voor het duel plaatsvindt, raadpleegt hij een andere zwaardvechter welke beginhouding hij moet innemen. Hij krijgt uitleg en bereidt zich voor. Als het duel begint, neemt hij zijn uitgangspositie in. Dat maakt zo'n indruk op zijn tegenstander, dat deze zich direct overgeeft.
In het jarenlang meditatief oefenen in het thee zetten en drinken had de theemeester zo'n perfectie bereikt, dat deze in feite een weerspiegeling was van zijn mentale gesteldheid. Hoewel hij niet kon zwaardvechten en voor zijn leven vreesde, bleek deze houding zijn redding.
Zen is een geestelijke weg. De meester blijft leerling en leeft volgens de mentale instelling van de beginner. De weg bestaat uit de dagelijkse dingen: brood eten, zitten, lopen, behoefte doen, het opstaan en naar bed gaan, een penalty nemen.
